Procedura zobowiązania do leczenia odwykowego
PROCEDURA ZOBOWIĄZANIA DO LECZENIA ODWYKOWEGO
Leczenie osób uzależnionych co do zasady jest dobrowolne, a obowiązek leczenia może być nałożony wyłącznie przez Sąd. Sądami właściwymi do rozpatrywania spraw związanych z obowiązkiem leczenia odwykowego są wydziały rodzinne i nieletnich w Sądach Rejonowych.
Przepisy regulujące procedurę leczenia osób uzależnionych od alkoholu reguluje ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Do Sądu złożyć wniosek mogą dwie instytucje:
– Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
– Prokuratura
Złożenie wniosku o wydanie postanowienia o obowiązku leczenia odwykowego bezpośrednio do Sądu – a nie za pośrednictwem Komisji lub Prokuratury – spowoduje, że Sąd odrzuci taki wniosek, jako pochodzący od osoby nieuprawnionej.
Procedura zobowiązania do leczenia odwykowego jest jedną z wielu form motywowania osoby uzależnionej, by podjęła decyzję o poddaniu się terapii. Jest to niezwykle trudne zadanie ze względu na fakt, że osoby uzależnione budują świat, w którym funkcjonują, na mocnych fundamentach iluzji i zaprzeczeń. Wynika to z psychologicznych aspektów choroby alkoholowej.
W miarę narastania problemu osoba nadużywająca alkoholu zaczyna izolować się od negatywnych sygnałów płynących z otoczenia oraz własnego organizmu tak, aby bronić pozytywnego myślenia na swój temat. Dlatego też niezwykle ważna jest interwencja pochodząca z zewnątrz, by uświadomić osobie uzależnionej, że potrzebuje pomocy i powinna z niej skorzystać.
Przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie regulują zagadnień dotyczących kwestii związanych z motywowaniem do leczenia odwykowego. Powoduje to dużą dowolność, a istotną rolę odgrywa tu inicjatywa samej komisji w zakresie wypracowania dobrej skutecznej praktyki postępowania w takich przypadkach.
Krok 1 – Zgłoszenie
Aby zgłosić osobę na przymusowe leczenie odwykowe należy wypełnić wniosek i złożyć go w Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Nałęczowie, ul. Spółdzielcza 17A, 24-150 Nałęczów, pokój nr 2. Wniosek może złożyć członek najbliższej rodziny, ale również osoba niespokrewniona, której los osoby nadużywającej alkoholu nie jest obojętny. Ponadto wniosek o leczenie mogą złożyć instytucje m.in. Policja, Ośrodek Pomocy.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, na przymusowe leczenie można skierować osoby, które w związku ze swoją chorobą alkoholową:
– powodują rozkład życia rodzinnego
– powodują demoralizację nieletnich
– systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny
– uchylają się od obowiązku zaspakajania potrzeb rodziny
Krok 2 – Wezwanie na posiedzenie GKRPA
Na rozmowę motywacyjną zapraszani są zarówno wnioskodawca jak i osoba, której wniosek dotyczy. Stwarza to możliwość szerszego spojrzenia na problem oraz zapoznania się z sytuacją z różnych punktów widzenia. Rozmowę taką przeprowadzają członkowie Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Jeżeli osoba wyrazi chęć podjęcia leczenia odwykowego przedstawiana jest jej oferta placówek, w których może uzyskać pomoc w celu wyboru najodpowiedniejszej formy. Jeżeli natomiast osoba wezwana nie utożsamia się z problemem, nie dostrzega go i nie wyraża zgody na podjęcie leczenia kierowana jest na badanie przez biegłych sądowych, które ma na celu ustalenie stopnia uzależnienia od alkoholu. Natomiast w sytuacji, gdy osoba podejrzana o nadużywanie alkoholu nie zgłasza się na wezwanie Komisji, wówczas wzywa się ją ponownie i dopiero po dwukrotnym niestawiennictwie kieruje na badanie do biegłych sądowych.
Krok 3 – Badanie w przedmiocie uzależnienia
Badanie w przedmiocie uzależnienia od alkoholu przeprowadza dwuosobowy zespół biegłych sądowych wpisanych na listę biegłych przy sądzie okręgowym, złożony z lekarza psychiatry i psychologa. Biegli mają wgląd w zgromadzoną dokumentację i na podstawie akt sprawy oraz rozmowy z osobą której sprawa dotyczy wydają pisemną opinię, która jest dowodem w sprawie w postępowaniu sądowym.
Zdarza się, że biegli nie stwierdzają uzależnienia od alkoholu, wówczas brak jest podstaw do skierowania sprawy na drogę sądową.
Jeżeli osoba nie zgłasza się dwukrotnie na wezwania do biegłych sądowych wówczas sprawa kierowana jest do sądu z wnioskiem o zobowiązanie do podjęcia leczenia odwykowego.
Krok 4 – Skierowanie sprawy do sądu.
Wniosek o zastosowanie obowiązku leczenia odwykowego jest kierowany do sądu w następujących przypadkach:
– opinia biegłych potwierdza uzależnienie od alkoholu, a osoba nie wyraża chęci podjęcia dobrowolnego leczenia,
– osoba dwukrotnie nie zgłosiła się na wezwanie do biegłych sądowych, a z informacji zgromadzonych w sprawie wynika, iż nadużywa alkoholu.
Komisja nie posiada możliwości zmuszenia kogokolwiek do badania, natomiast uprawnienia takie przysługuje Sądowi, który w takich przypadkach stosuje doprowadzenie przez Policję.
Postępowanie przed sądem jest dla osoby uzależnionej bezpłatne, koszty sądowe ponosi Gmina. Sąd na podstawie zebranych dowodów może wydać następujące orzeczenie:
– oddalić wniosek
– orzec obowiązek leczenia odwykowego w otwartym (niestacjonarnym) zakładzie leczniczym, lub w zakładzie zamkniętym (stacjonarnym, czyli na oddziale szpitalnym).
Sąd orzeka o obowiązku leczenia odwykowego w formie postanowienia, od którego przysługuje apelacja. Sądowy obowiązek poddania się leczeniu odwykowemu trwa tak długo, jak tego wymaga cel leczenia, nie dłużej jednak niż dwa lata od uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Na czas trwania obowiązku leczenia sąd może ustanowić nadzór kuratora.
